3- اراضی تلفیقی (نیمه مدرن) به شبکه ای اطلاق می شود که یکی از خصوصیات زیر را دارا باشد:
الف- دارای سد یا بند انحرافی باشد. ب- دارای دهنه آبگیر و یا کانال اصلی انتقال آب باشد
اراضی سنتی نیز به شبکهای اطلاق می شود که فاقد مشخصات اراضی مدرن و تلفیقی باشد.
کنکاش منابع و متون علمی در این زمینه حاکی از محدود بودن منابع تحقیقاتی در داخل کشور میباشد. در این تحقیق سعی شده جنبه های اقتصادی و اجتماعی مدیریت مصرف آب در شالیزار مورد بررسی قرارگیرد و شاخص های بهره وری آب در سه نظام آبیاری سنتی ، تلفیقی و مدرن مورد ارزیابی قرار گرفته تا موجبات توجه بیشتر برنامه ریزان و تصمیم گیران و ارایه راهکارهای علمی و عملی توسط کارشناسان و متخصصان امر را فراهم سازد.

1-2- بیان مسئله
بحران آب از چالشهای مهم زیستمحیطی منطقه خاورمیانه میباشد. بسیاری از کارشناسان نگران آن هستند که استفاده از منابع آب در ایران بدون در نظر گرفتن محدودیت آن در آینده مشکلات جدی را ایجاد مینماید. محدودیت منابع آبی کشور و مصرف بیرویه در آبیاری به ویژه کشت برنج لزوم افزایش بهرهوری مصرف نهاده ارزشمند آب در کشت این محصول را آشکار کرده است (دریجانی و همکاران، 1391). درواقع در بهرهوری آب، نقش هر واحد آب در تولید ناخالص ملی یا تولید ناخالص داخلی مطرح است. چنانچه با این دیدگاه به مصرف آب در ایران بنگریم، کارآیی مصرف آب در بهرهوری آن در ایران بسیار پایین است (علیزاده، 1380).در این شرایط مهم ترین چالش بخش کشاورزی ، افزایش بهره وری آب و تولید بیشتر غذا از آب کمتر است (دهقانی، 1386).
آب وآبیاری در زراعت برنج از مهمترین عوامل تولید این محصول به شمار میرود. با توجه به قرارگرفتن ایران در منطقه خشک ونیمه خشک جهان و همچنین بروز خشکسالی و کم آبی در سالهای اخیر، مسئله آب را به مهمترین چالش کشاورزی کشور مبدل ساخته است. زراعت برنج به عنوان زراعت آبی و گیاهی که به آب بیشتری نسبت به خیلی از گیاهان نیاز دارد از یک طرف وضرورت حفظ و پایداری تولید برنج ازطرف دیگر، پرداختن به موضوع آب را بیش از پیش مهم جلوه مینماید (یزدانی،1385).
استان گیلان حدود 7/7 درصد از آب تجدید شونده کشور را در اختیار دارد و حجم آب تجدید شونده گیلان حدود 10 میلیارد متر مکعب ونیاز آبی کل اراضی شالیزاری استان حدود 3 میلیارد متر مکعب برآورد میگردد. هرچند مجموع آبهای سطحی ورودی از خارج استان حدود 30 درصد مجموع آورد آبی استان را شامل میگردد اما این میزان به تنهایی در شرایط فعلی نیاز آبی حدود 72 درصد از شالیزارهای گیلان را تامین می نماید (شرکت بهره برداری از شبکه های آبیاری وزهکشی گیلان،1390). و این در حالیست که احداث سدهای متعدد در سرشاخههای سد سفیدرود کمیت و کیفیت آب زراعی قسمت اعظم اراضی شالیزاری استان گیلان را تحت تأثیر خود قرار داده و در صورت عدم اتخاذ روشهای مختلف مدیریتی و فنی از جمله ارتقاء مدیریت بهره وری آب در شالیزار، نه تنها اقتصاد گیلان که بر پایه کشاورزی حول زراعت برنج شکل گرفته دچار چالش جدی خواهد شد بلکه یکی از مناطق اصلی تامین کننده محصول راهبردی کشور نیز دچار مخاطره قرار خواهد گرفت. باتوجه به بررسی نتایج تحقیقات، مطالعات وپژوهشهای انجام یافته در خصوص نقش نهاده آب در زراعت برنج گیلان، تاکنون تحقیق جامع وکاملی با رویکرد بررسی وضعیت شاخصهای بهره وری آب در زراعت برنج صورت نگرفته است. هدف این تحقیق بررسی و ارزیابی اثرات نظامهای مختلف آبیاری در عملکرد و بهره وری آب اراضی شالیزاری گیلان میباشد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
آب به عنوان یکی از مهمترین منابع پایه در فرایند توسعه درهر جامعه بشری شناخته میشود. سه برابر شدن جمیعت جهان در طی قرن بیستم و افزایش شش برابری مصرف آب موجب محدودیت شدید منابع آب قابل دسترس شده است (شرکت مدیریت منابع آب ایران،1389). سطح زیر کشت برنج در دنیا 161 میلیون هکتار و میزان تولید آن بالغ بر670 میلیون تن میباشد. حدود 90 درصد از تولید برنج جهان در آسیا صورت میگیرد و حدود 95 درصد از برنج تولیدی در دنیا نیزصرف تامین نیاز غذایی کشورهای تولید کننده شده و تنها 5 درصد از برنج تولیدی جهان سالانه در چرخه تجارت جهانی قرار می گیرد. با توجه به نیاز روزافزون به برنج در کشورهای تولیدکننده ، عرضه برنج در بازارهای دنیا بسیار شکننده میباشد وکشور ایران از سال 2002 میلادی تاکنون همواره جزء سه تا پنج کشور اول وارد کننده برنج در دنیا بوده است (سازمان خوارو بار جهانی،2011).
با افزایش سریع جمیعت جهان فشاربر منابع آب شیرین افزایش مییابد. کشت آبی، بزرگترین بخش مصرف کننده آب در دنیا است وبا رقابت فزاینده دیگر بخشها مانند صنعت وشرب روبرو است. با جمیعت فزاینده و آب کمتری که برای تولیدات کشاورزی در دسترس است،تضمین امنیت غذایی برای نسلهای آینده مبهم است. در جهان امروز، چالش بزرگ دربخش کشاورزی، تولید غذای بیشتر با آب کمتراست که از طریق افزایش بهره وری آب نباتات زراعی (CWP1) حاصل می گردد (اسدی و همکاران،1388).
با توجه به اینکه حدود 75 درصد سطح زیر کشت برنج و تقریباً همین مقدار تولید ایران در اقلیم خزری و در سه استان گیلان، مازندران و گلستان تولید می گردد و شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق فوق وابستگی زیادی به زراعت برنج دارد، بنابراین اتخاذ هر گونه سیاستی در خصوص برنج نه تنها تاثیر عمیقی بر زندگی مردم این ناحیه گذاشته، بلکه تولید را نیز در سطح ملی تحت شعاع قرار میدهد.
در همین راستا سالیانه بالغ بر یک میلیون تن محصول در گسترهای به مساحت 238000 هکتار توسط 300000 بهرهبردار در واحدهای بهرهبرداری با میانگین 7/0 هکتار با استفاده از روش آبیاری غرقابی سطحی در قالب سه نظام آبیاری سنتی، تلفیقی و مدرن در گیلان تولید میگردد و آب به عنوان کلیدیترین نهاده نقش اساسی را در تولید محصول برنج ایفاء مینماید. از مجموع برنجکاری استان 171000هکتار در محدوده شبکه سفیدرود و67000 هکتارآن نیزسنتی آبخور می باشد (شرکت بهره برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی گیلان،1390). بنابراین بررسی عملکرد و ارزیابی شاخصهای بهرهوری آب در شالیزار و ارایه راهکارهای حفظ و ارتقاء آن شرایط پایداری در تولید برنج و در نتیجه پویایی اقتصادی مردم گیلان را تضمین می نماید.
تاکنون شاخصهای مختلفی برای ارزیابی نحوهی بهرهبرداری از شبکههای آبیاری ارائه گردیده است و بر اساس آنها شبکههای آبیاری از جنبههای مختلف مدیریتی و فنی مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفتهاند، علیرغم گستردگی این تحقیقات در سطح کشور کمتر تحقیق مدونی در مورد میزان تولید محصول به ازای حجم آب مصرفی و یا میزان سود به ازای آب مصرفی در مقیاس بزرگ در زراعت برنج صورت گرفته است و اگر تحقیقی هم صورت گرفته باشد در سطح مزرعهای و مقیاس کوچک میباشد. و اصولاً گزارش مکتوبی از بررسی شاخصهای ذکر شده در گستره شالیزارهای استان گیلان یافت نشد. لذا نیاز به بررسی شاخصهای ناپارامتری بهرهوری آب در نظامهای آبیاری شالیزاری گیلان و در سطح برنجزارهای استان گیلان احساس میشد.

1-4- اهداف و سوالات تحقیق
هدف اصلی این تحقیق بررسی و تبیین اثرات حاصل از تفاوت نظام های آبیاری بر عملکرد و بهرهوری اراضی شالیزاری استان گیلان میباشد که برای این منظور اهداف اختصاصی زیر مد نظر قرار دارند:
• محاسبه و مقایسه عملکرد ارقام مختلف برنج در اراضی شالیزاری تحت پوشش سه نظام آبیاری مذکور.
• محاسبه و مقایسه هزینههای تولید برنج در اراضی شالیزاری تحت پوشش سه نظام آبیاری سنتی،‌مدرن و تلفیقی.
• محاسبه سود ناخالص به ازای واحد حجم آب (BPD2) در اراضی تحت پوشش سه نظام آبیاری سنتی، تلفیقی و مدرن استان گیلان برای ارقام بومی و پرمحصول برنج.
• محاسبه سودخالص به ازای واحد حجم آب (NBPD3) در اراضی تحت پوشش سه نظام آبیاری سنتی،‌ تلفیقی و مدرن استان گیلان برای ارقام بومی و پرمحصول برنج.
• محاسبه شاخصهای بهرهوری عملکرد به ازاء واحد حجم آب (CPD4) در اراضی تحت پوشش سه نظام آبیاری سنتی،‌ تلفیقی و مدرن استان گیلان برای ارقام بومی و پرمحصول برنج.
سوالاتی که در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد شامل موارد ذیل می باشد:
• آیا تفاوت معنیداری بین عملکرد ارقام بومی و پرمحصول برنج در اراضی شالیزاری تحت پوشش سه نظام آبیاری بومی، تلفیقی و مدرن در گیلان وجود دارد؟
• بیشترین بهره وری مصرف آب برای ارقام بومی برنج در کدامیک از نظامهای آبیاری میباشد؟
• بیشترین بهره وری مصرف آب برای ارقام پرمحصول برنج در کدامیک از نظام های آبیاری می باشد؟
• دلایل عمده تغییرات عملکرد در سه نظام آبیاری برای ارقام بومی و پرمحصول برنج کدامند؟
• دلایل عمده تغییرات بهره وری آب در سه نظام آبیاری برای ارقام بومی و پرمحصول برنج کدامند؟

1-5- محدوده ی تحقیق
جامعه آماری در نظر گرفته شده در این تحقیق، ‌کشاورزان شالیکار استان گیلان میباشد که اراضی شالیکاری آنان تحت پوشش یکی از نظامهای آبیاری سنتی، ‌تلفیقی و یا مدرن می باشد و زمان اجرای این طرح از فروردین سال 1392 لغایت بهمن ماه سال1393 بود.
موضوع تحقیق نیز بررسی اثرات نظامهای آبیاری بر عملکردو بهرهوری آب اراضی شالیکاری کشاورزان گیلان میباشد.
1-6- واژگان کلیدی
نظامهای آبیاری: نظام آبیاری به مجموعهای از فنون و رویههای قانونمند در زمینههای تأمین منابع آب، انتقال آب، توزیع آب میان بهرهبرداران و نیز فنون مربوطه به نحوه تأمین نیازهای آبی گیاه و سازماندهی مناسب عوامل انسانی و نیروی کار در هر یک از زمینه های یاد شده اطلاق میشود.
بهرهوری: بهرهوری از دید سیستمی ارتباط بین داده ها و بازداده ها را مشخص میسازد. بنابراین بهرهوری نشان دهنده میزان کارآیی ترکیب عوامل در فرآیند تولید است که در این پژوهش هدف بررسی و محاسبه بهره وری فنی و اقتصادی آب میباشد.
عملکرد: عبارت است از میزان تولیداز یک محصول زراعی در یک کشت در واحد سطح.
فصل دوم
مرور منابع
2-1-برنج
برنج یکی از مهمترین محصولات غذایی دنیا میباشد که نقش مهمی در تغذیه انسانها ایفاد مینماید. این محصول، غذای اصلی چهل درصد جمعیت جهان میباشد (جداول شماره 2-1-1و2-1-2)، و بررسی روند سطح زیر کشت، تولید و عملکرد جهانی نشان میدهد که از سال 2001 تا 2009 متوسط رشد سالانه سطح زیر کشت، تولید و عملکرد به ترتیب 8/0، 6/1 و 8/0 درصد بوده است (جدول 2-1-4). سطح زیر کشت برنج در جهان حدود 161 میلیون هکتار و میزان تولید حدود 700 میلیون تن شلتوک میباشد. قریب به دو سوم کالری مورد نیاز برای بیش از دو میلیارد نفر در آسیا و یک سوم کالری مورد نیاز یک میلیارد نفر در آفریقا و آمریکای لاتین را تأمین مینماید(FAO,20065).
میانگین مصرف سرانه برنج در جهان حدود 65 کیلوگرم میباشد. کشورهای اروپایی همراه با ترکیه و مکزیک و کانادا به ترتیب با میانگین 5/5، 7/8، 6/7و 7/9 کمترین مصرف سرانه را داشته و بیشترین مصرف سرانه برنج نیز مربوط به کشورهای نظیر کامبوج، لائوس، ویتنام، میانمار و اندونزی و تایلند به ترتیب با 292، 289، 216، 185، 160 و 158 کیلوگرم میباشد. مصرف سرانه در دو کشور بزرگ تولید کننده برنج در جهان یعنی هند و چین نیز به ترتیب 93 و 7/76 کیلوگرم میباشد(1FAO,2011). از کل برنج تولیدی دنیا سالانه حدود 6-4 درصد در چرخه تجارت جهانی قرار می گیرد و بقیه برنج تولیدی صرف تأمین کالری روزانه مردم در کشورهای تولید کننده میگردد. حدود 90 درصد برنج جهان در آسیا تولید و مصرف می گردد (FAO,2011).
از اواسط دهه شصت میلادی، زمانیکه ارقام نیمه پاکوتاه منجر به انقلاب سبز گردید، تولید سالیانه برنج 4/2درصد افزایش یافت که این میزان سریعتر از رشد جمعیت بوده ولی در دهه های آینده به دلیل افزایش جمعیت و درآمد انتظار میرود تقاضا برای تولید برنج هر ساله به میزان سه درصد افزایش یابد (FAO,2012). این در حالیست که افزایش عملکرد در واحد سطح در اغلب کشورهای آسیایی بسیار محدود است و مهمتر اینکه نسبت زمینهای کشاورزی به جمعیت در حال کاهش میباشد، بنابراین باید محصول بیشتر در زمین کمتر با نیروی کار، آب و آفت کشهای کمتر تولید گردد. در ایران در حال حاضر برنجکاری در سطحی بالغ بر 600000 هکتار از اراضی زراعی 16 استان کشور رواج دارد. برنج به همراه با گندم دو غله اساسی تأمین کننده کالری روزانه مردم به شمار می رود.
تولید سالیانه شلتوک در ایران بالغ بر سه میلیون تن و برنج سفید نیز حدود 2/2 میلیون تن می باشد. جدول (2-1-5). استان های گیلان، مازندران، خوزستان، گلستان و فارس بیشترین سطح برنجکاری را دارا میباشند. حدود 25 درصد سطح زیر کشت و 31 درصد تولید برنج در ایران اختصاص به ارقام اصلاح شده و پرمحصول داشته و مابقی سطح و تولید را انواع ارقام بومی به خود اختصاص دادهاند. حدود 76 درصد سطح زیر کشت و 73 درصد تولید برنج اختصاص به دو استان گیلان و مازندران دارد (وزارت جهاد کشاورزی، معاونت تولیدات گیاهی،1391). میانگین مصرف برنج در ایران حدود 36-34 کیلوگرم بوده و مردم گیلان با 53 کیلوگرم مصرف سرانه بیشترین مصرف سرانه برنج را در ایران دارند. بررسی دوره آماری 12 ساله منتهی به سال 1391 نشان میدهد که سطح زیر کشت، تولید، عملکرد برنج در ایران به طور متوسط دارای رشد سالانه به ترتیب 4/2، 6/0 و 5/3 درصد بوده است (جدول 2-1-5).
بررسی یک دوره آماری 10 ساله کشت برنج در گیلان نشان میدهد که سطح زیر کشت برنج در گیلان نیز به طور میانگین 236431 هکتار و میزان تولید شلتوک حدود یک میلیون تن بوده است. حدود 95-90 درصد سطح زیر کشت برنج در گیلان اختصاص به انواع ارقام کیفی و بومی و مابقی به زیر کشت ارقام اصلاح شده و پرمحصول رفته است (سازمان جهاد کشاورزی گیلان،1391). حدود 171000 هکتار از اراضی شالیزاری استان گیلان تحت پوشش شبکه آبرسانی سد سفیدرود و 66903 هکتار نیز سنتی آبخورمی باشد و آب مورد نیاز آن از رودخانه دائمی، فصلی، آب بندان، چشمه و چاه تأمین می گردد و حجم کل آب مورد نیاز زراعت برنج در گیلان بالغ بر 3000 میلیارد مترمکعب در سال برآورد می گردد (شرکت بهره برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی سفیدرود، 1392). با توجه به اشتغال مستقیم بالغ بر 300000 بهره بردار در بخش زراعت برنج و تولید ناخالص به ارزش بالغ بر 42000 میلیارد ریال، می توان گفت اقتصاد گیلان بر پایه زراعت برنج شکل گرفته است (سازمان جهاد کشاورزی، 1392).اطلاعات مربوط به سطح، تولید، عملکرد برنج در جهان و ایران در جداول زیر ارائه شده است.

جدول (2-1-1) سطح زیر کشت شلتوک در ایران، جهان و چند کشور دیگر از سال 2000 تا 2010 واحد: هزار هکتارشرح20002001200220032004200520062007200820092010ایران534514611615611628632639606627637چین*3030129144285092678028327293002929303030117مصر659563613630635650670704745750460هندوستان*4471244900402804241042300430004444444442862ژاپن17701706168816651701168016881673162716241627پاکستان23772114222524612503250025812515296228832365تایلند9891101259988102009800102001016510668106831096312120آمریکا12301342129812131346135211421112120412551463جهان*154122151932147633148946151296153783156156159161161.76ماخذ: دفتر آمار و فن آوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی و فائو، 1389
* آمارها از 2006 تا 2009 برحسب میلیون هکتار می باشد.
جدول (2-1-2) مقدار تولید شلتوک در ایران، جهان و چند کشور دیگر از سال 2000 تا 2010 (واحد: هزار تن)شرح20002001200220032004200520062007200820092010ایران19721990288729312542295631593386317722533013چین189814179305176342162304177434185400183187193196681197212مصر60005227610561746150620077755204430هندوستان127400139900116500130500129000129000139145148135673143963ژاپن1186311320111119740109121090011111184748483پاکستان7204582367187272748773008810103347235تایلند2854426523260572724126948270003032323211635584آمریکا86589764956990341047010000999997211027جهان598975598043577971583112605759618530641657686685094701128ماخذ: دفتر آمار و فن آوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی ، 1389
جدول (2-1-3) عملکرد شلتوک در ایران، جهان و چند کشور دیگر از سال 2000 تا 2009 (واحد: هکتار/کیلوگرم)شرح2000200120022003200420052006200720082009ایران3690386647244765415847085227524050165265چین6264615261866061626463296276642265556590مصر910392839965980196859538100759767973010000هندوستان2849311628923077305030003175330233692976ژاپن6702663565825850641565416335651167786522پاکستان3031275430192955299129403160331835193581تایلند2613262026092671275026472916300829622869آمریکا7037727872737448778174247731809176737941جهان3886393639153915400440224116421243074204ماخذ: دفتر آمار و فن آوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی، 1389
جدول (2-1-4) رشد سطح زیر کشت تولید و عملکرد شلتوک درجهان از سال 2001 تا 2009سال200120022003200420052006200720082009متوسط رشد سالانهسطح زیر کشت (میلیون هکتار)1521481491511551561561591618/0%تولید(میلیون هکتار)5985695856086346416576866796/1%عملکرد(کیلوگرم هکتار)3935384939364037409241164212430742048/0%ماخذ: دفتر آمار و فن آوری وزارت جهاد کشاورزی
جدول (2-1-5) رشد سطح زیر کشت تولید و عملکرد شلتوک در ایران از سال 1380 تا 1391سال138013811382138313841385138613871388138913901391متوسط رشد سالانهسطح زیر کشت (هزارهکتار)5146116156116286326396066276376486614/2%تولید(هزارهکتار)1990288729312542273731593386317731473354334033006/0%عملکرد(کیلوگرم هکتار)3871472547664160436149315227524050165265515449925/3%ماخذ: وزارت جهاد کشاورزی ، 1391
جدول (2-1-6) منابع و مصارف آب کشور در نگاه کلیمتوسط بارش سالانه250میلیمترجمع بارش351میلیارد مترمکعبمنابع آب تجدید شونده130میلیارد مترمکعبمتوسط تبخیر و تعرق سالیانه270میلیارد مترمکعبسهم آبهای سطحی105درصدسهم آبهای زیرزمینی25درصدسرانه منابع اب تجدید شونده برای جمعیت 70 میلیون نفر1900مترمکعب برای نفر در سالماخذ: وزارت نیرو ، 1379
جدول (2-1-7) وضعیت منابع آب در کشورشرحسال 1357 (میلیارد مترمکعب)تا سال 1378 (میلیارد مترمکعب)کل آب استحصالی
منابع آب سطحی
منابع آب زیرزمینی6/68
29/44
31/245/88
3/41
2/47تعداد سدهای مخزنی
آب استحصالی سدهای مخزنی13
35/2261
1/26آب مصرفی بخش کشاورزی
منابع آب سطحی
سدهای مخزنی
بندهای انحرافی و ایستگاههای پمپاژ و برداشت سنتی
منابع آب زیرزمینی
قنوات و چشمه ها
چاهها49
35/30
5/9
85/20
65/18
6/8
103/82
5/41
8/11
7/29
8/40
5/11
3/29ماخذ: وزارت نیرو، 1379
جدول(2-1-8) سطح زیر کشت اراضی شالیزاری گیلان به تفکیک شهرستان و دهستانردیفشهرستاندهستانسطح شالیزاری (هکتار)جمع سطح برنجکاری (هکتار)میزان تولید شلتوک استان (تن) در سال زراعی 13921آستارامرکزی5/1808320016452لوندویل5/13912آستانهمرکزی295023570104324دهشال7500کیاشهر9040کیسم40803املشاملش جنوبی728350016620املش شمالی1501شبخوسلات12714انزلیمرکزی1588482025869چهار فریضه32325تالشمرکزی60001598773554اسالم4578حویق2754لیسار26556رشتپسیخان964762336286043پیربازار2837خشکبیجار6304خمام11568سنگر11926کوچصفهان116737رضوانشهرمرکزی60001000042505پره سر40008رودباربلوکات1159337712754جیرنده19رحمت آباد919رستم آباد12809رودسرچابکسر12001070054873رحیم آباد501رضا محله5500کلاچای349910سیاهکلمرکزی2615443417659خرارود181911شفتمرکزی89241433063369جیرده2756چوبر265012صومعه سراهندخاله470028000117548تولم3750طاهرگوراب4300ضیابر4300کسما5500گوراب زرمیخ3850مرکیه160013فومنشلتوک40201387062248گشت3529لولمان4896ماکلوان142514لاهیجانمرکزی46692381697774کلشتاجان5934رودبنه4840شیرجوپشت837315لنگرودمرکزی2200910041669کومله1500گلسفید2400چاف300016ماسالمرکزی3000700031196شاندرمن4000مأخذ: سازمان جهاد کشاورزی، 1392
2-2- بحران آب در جهان
آب گنجینه مشترک انسانهاست که باید به نسلهای بعدی سپرده شود. افزایش مصرف و تخریب منابع آب در مرحله نخست بر زندگی افراد فقیر و مستمند اثر میگذارد و به نوبه خود فقر و ناداری و بیماری و اثرهای برگرفته از عدم توسعه میباشد و تخریب منابع آب به منزله تخریب پایههای توسعه است. آب یکی از بزرگترین چالشهای قرن حاضر بشریت است که میتواند سرمنشأ بسیاری از تحولات مثبت و منفی جهان قرار گیرد. خلاء بین توان تأ مین آب و شدت تقاضا بحران آفرین است. هنگامی که این عدم تعادل با مجموعه راهکارهای مدیریتی قابل مهار نباشد؛ زبان مفاهمه در بخش آب مبدل به زبان مخاصمه خواهد شد. ماهیت منطقه ای منابع آب مانع از آن شده است تا جامعه جهانی بیانیه یا کنوانسیون خاصی را برای آن تصویب کند؛ بیانیهای که به طور فزاینده عمق نگرانیهای بشر را در این خصوص منعکس سازد. آب کالایی منحصر به فرد و مادهای بسیار حیاتی است. محدودیتهای این ماده حیاتی ظرفیتهای سایر منابع حیاتی- از جمله غذا، انرژی، ذخایر ماهی و حیات وحش- را تحت فشار قرار میدهد. استحصال سایر منابع – از جمله غذا، مواد معدنی و فرآوردههای جنگلی- نیز به تناسب مقدار کمی و کیفی منابع آب میتواند محدود شود. در شماری از حوزههای آبخیز جهان محدودیتهای آب آشکار شده است. در برخی از فقیرترین و ثروتمندترین کشورهای جهان نیز سرانه استحصال آب به دلیل مسائل زیست محیطی، افزایش هزینه ها و کمیابی در حال کاهش است.
تغییرات منابع آب شیرین طی سالهای متمادی معین و ثابت است. به عبارت بهتر مقدار آب تجدید شوندهای که سطح کره زمین هم اکنون و به طور سالانه دریافت مینماید؛ معادل همان آبی است که شاید هزاران سال پیش و از بدو بروز تمدنهای بشری دریافت مینموده است. این در حالی است که توزیع زمانی و مکانی مقدار آب تجدید شونده کاملاً متغیر بوده و متناسب با توزیع جمعیت و نیازهای آبی جوامع بشری نمیباشد. به طور مثال قاره آسیا که 60 درصد جمعیت دنیا در آن ساکن هست، 36 درصد منابع آب تجدید شونده جهان را دریافت مینماید یا حوزه آبریز رودخانه آمازون که 14 درصد منابع آب تجدید شونده دنیا را شامل می شود؛ فقط 4/0 درصد جمعیت جهان را تشکیل میدهد. (مدیریت منابع آب و توسعه پایدار)
از سوی دیگر برداشت و مصرف از این منابع محدود و ثابت آب به علت افزایش جمعیت، پیوسته در حال افزایش میباشد. بنابراین اگر به عنوان شاخص برای بیان وقوع بحران آب نقطه تلاقی بین میزان مصرف و میزان آب قابل دسترسی در نظر گرفته شود، میتوان اینگونه در نظر گرفت که هر اندازه به این مرز نزدیک شویم ابعاد آن وسیعتر و گستردهتر میشود و ضروری است بشر برای ایجاد تأخیر و رسیدن به این نقطه تلاشهای عمدهای را از جهات علمی، فنی و تحقیقاتی سازمان دهد. تغییرات میزان مصرف آب بر اساس منابع مختلف تأمین آن مؤید مطلب فوق میباشد (جداول 2-1-7، 2-1-6 و 2-3-1).
موضوع مهم دیگری که در سالهای اخیر برای بیان مشخصههای بحران آب مطرح بوده محدودیت در تجهیز منابع مالی لازم برای توسعه بهره برداری و مدیریت از منابع آب میباشد. اخیراً کمیسیون توسعه پایدار سازمان ملل متحد گزارشی را تحت عنوان “ارزیابی جامع منابع آب جهان” تهیه نموده و طی آن ملل مختلف جهان را از نظر میزان منابع آب تجدید شونده و توانایی های آن ها برای تجهیز منابع مالی به چهار دسته مشخص تقسیم نموده است.
– کشورهای با درآمد سالانه بالا و تنش آبی کم.
– کشورهایی با درآمد سالانه بالا و تنش آبی زیاد.
– کشورهایی با درآمد سالانه کم و تنش آبی کم.
– کشورهایی با درآمد سالانه کم و تنش آبی زیاد.
بدین ترتیب کشورهایی که در دسته چهارم طبقه بندی مذکور قرار دارند و متأسفانه تعداد آن ها نیز قابل ملاحظه است اولین قربانیان بحران آب در جهان محسوب خواهند شد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

با عنایت به آنچه ذکر شد میتوان در یک جمع بندی کلی سه محور اصلی زیر را به عنوان مشخصه های اصلی بروز بحران آب در نظر گرفت.
1- عبور نیاز یا تقاضای آب از مرز منابع تجدید شونده قابل استحصال.
2- کاهش شدید سرانه منابع آب تجدید شونده.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید